Ինչ է ասել փիլիսոփա

nako

 

Ինչ է ասել փիլիսոփա՝ սա դժվար է սովորել այն պատճառով, որ սովորելու բան չէ. դա պետք է «իմանալ» փորձից ելնելով,- կամ պետք է դա չիմանալու հպարտությունն ունենալ: Բայց որ այսօրվա օրով ողջ աշխարհը խոսում է բաներից, որոնց առնչությամբ ոչ մի փորձ չի կարող ունենալ, ամենաշատը  ու վատարագույնս փիլիսոփաների և փիլիսոփայական վիճակների վրա է անդրադառնում.- քչերը գիտեն նրանց, իրավունք ունեն իմանալ նրանց, և բոլոր հանրամատչելի կարծիքները նրանց մասին կեղծ են: Այսպես, օրինակ, հանդուգն, սանձարձակ հանճարեղության, որը presto է և դիալեկտիկական խստության ու անհրաժեշտության, որը ոչ մի կեղծ քայլ չի անում, իսկական փիլիսոփայական համատեղությունը  մտածողների ու գիտնականների մեծամասնությանը սեփական փորձով անհայտ է և դրա համար էլ անհավանական, երբ այդ մասին նրանց հետ խոսում ես: Նրանք յուրաքանչյուր անհրաժեշտություն պատկերացնում են որպես պահանջ, որպես տանջալի «պետք է հետևեմ» և «ստիպված եմ», և մտածողությունն ինքը նրանց կողմից համարվում է որպես  ինչ-որ դանդաղ, դանադաղաշարժ  բան, գրեթե տաժանելի գործ ու բավականին հաճախ «ազնիվ մարդկանց քրթինքին արժանի» գործ և ամենևին էլ ո՜չ ինչ-որ թեթև, աստվածային և պարին, չարաճճիությանը մոտ ու հանգիստ մի բան: «Մտածել» և գործին «լուրջ վերաբերվել», «դժվարությամբ հասկանալ»՝  նրանց մեջ սրանք կապված են միմյանց, միայն այդպես էլ նրանք դա «վերապրել» են: -Արվեստագետներն այստեղ արդեն ավելի նուրբ հոտառություն ունեն. նրանք չափազանց լավ գիտեն, որ իրենց ազատության, նրբության, լիակատար իշխանության, ստեղծագործական կառուցման, տնօրինման, կերտման  զգացողությունն իր բարձրակետին է հասնում հենց այն ժամանակ, երբ իրենք ոչինչ այլևս «կամայական» չեն անում, այլ ամեն ինչ՝ անհրաժեշտաբար, — կարճ՝ որ անհրաժեշտությունն ու «կամքի ազատությունն» այդ ժամանակ է նրանց մոտ մեկ:  Վերջապես, գոյություն ունի հոգեկան վիճակների մի աստիճանակարգ, որին համապատասխանում է խնդիրների աստիճանակարգը. և բարձրագույն խնդիրներն անողոք ետ են վանում յուրաքանչյուրին, ով հանդգնում է նրանց մոտենալ՝ առանց նրանց լուծման համար իր հոգեղենության բարձրությամբ ու հզորությամբ նախանշված լինելու: Ի՞նչ օգուտ, երբ ճարպիկ ամենագետները կամ անճարպիկ քաջարի մեխանիկներն ու էմպիրիկները, ինչպես այսօր հաճախ է լինում, իրենց պլեյբեյական պատվախնդրությամբ մոտենում են դրանց և ասես թե խծկվում այդ «սրբություն սրբոց»: Սակայն նման գորգերը կոպիտ ոտքերը երբեք չպետք է կողեն. Դրա համար իրերի նախասկզբնական օրենքով է արդեն հոգ տարված. այդ պնդերեսների  համար դռները փակ են մնում, թեքուզ նրանք գլուխները խփեն դրանց  ու ցրիվ տան: Յուրաքանչյուր  բարձրագույն աշխարհի համար պետք է ծնված լինեն. ավելի պարզ ասած՝ դրա համար պետք է բուծանված լինել. փիլիսոփայական իրավունք, -եթե «փիլիսոփայություն» բառն վերցնենք իր ամենալայն իմաստով, — կարելի է ունենալ միայն շնորհիվ իր սերման. Նախնիները, «արյունը» վճռական են նաև այստեղ: Բազմաթիվ սերունդներ պետք է նախնական աշխատանք թափած լինեն փիլիսոփայի առաջացման համար. նրա յուրաքանչյուր առաքինություն պետք է  առանձին վաստակված, մշակված, սերնդե-սերունդ փոխանցված, նրանով մարմնավորված լինին, և՝ ոչ միայն նրա մտքերի հանդուգն, թեթև, քնքուշ հոսքն ու ընթացքը, այլ նախ և առաջ վիթխարի պատասխանատվությունների պատրաստակամությունը, տիրական հայացքի և ներքև նայելու վսեմությունը, ամբոխից, նրա պարտականություններից ու առաքինություններից իր պոկվածության զգացումը, սիրալիր պահպանումն ու պաշպանությունը նրա, ինչը չեն հասկանում ու զրպարտում են, — լինի Աստված, լինի սատանա, առ մեծ արդարություն հաճույքն ու վարժությունը, հրամայելու արվեստը, կամքի լայնությունը, հանգիստ աչքը, որը հազվադեպ է զարմանում, հազվադեպ է երկինք հառվում, հազվադեպ է սիրում…

Ֆրիդրիխ Նիցշե  «Բարուց և չարից անդին»

Ինչ մարդը գոյություն ունի, նաև մարդկային հոտեր են գոյություն ունեցել

7e9592a995

Որքանով բոլոր ժամանակներում, ինչ մարդը գոյություն ունի, նաև մարդկային հոտեր են գոյություն ունեցել (տոհմային միություներ, համայնքներ, ցեղեր, ժողովուրդներ, պետություններ, եկեղեցիներ), և միշտ չափազանց շատ հնազանդվողներ են եղել հրամայողների փոքր քանակի հարաբերությամբ,- այսպիսով նկատի ունենալով, որ հնազանդությունը մինչ այժմ մեծ հաջողությամբ և շատ երկար կիրառվել է մարդկանց միջև և պատվաստվել է նրանց, կարելի է իրավամբ ենթադրել այժմ, որ միջին հաշվով յուրաքանչյուր մարդու ի ծնե հատուկ է ենթարկվելու պահանջը, որպես մի տեսակ ձևական խիղճ, որը պատվիրում է՝ «դու այսինչ բանը պետք է անպայման անես, իսկ այսինչ բանը անպայման չանես», կարճ՝ «դու պետք է»: Այս պահանջը ձգտում է բավարարել իրեն և իր ձևը ինչ-որ բովանդակությամբ լցնել. այն դրանով, համաձայն իր ուժի, անհամբերության և լարման, ընտրության մեջ անխտրական, ինչպես վայրենի ախորժակ, նետվում է ամեն ինչի վրա և կատարում է ամեն ինչ, որ նրա ականջին հասնում է հրամայողներից ցանկացածի կողմից՝ ծնողների, ուսուցիչների, օրենքների, դասային նախապաշարումների, հասարակական կարծիքի: Մարդկային զարգացման անսովոր սահմանափակությունը, նրա դանդաղությունը, տաղտկալությունը, հաճախ հետդարձն ու տեղապտույտը հիմնված են այն բանի վրա, որ ենթարկվելու հոտային բնազդը շատ մեծ հաջողությամբ և հրամայելու արվեստի հաշվին է ժառանգվում: Եթե պատկերացնենք, որ այդ բնազդը մի  օր կհասնի իր վերջին շվայտություններին, ապա, ի վերջո, հրամանատարները և  անկախները ուղղակի կանհետանան, կամ նրանք ներքուստ կտառապեն անմաքուր խղճից և, որպեսզի կարողանան հրամայել, ստիպված են իրենք իրենց համար նախապես ինչ-որ սուտ ստեղծել, այն է՝ որ իբր թե նաև իրենք են լոկ հնազանդվում: Փաստորեն այս վիճակն է այսօր Եվրոպայում. ես դա կոչում եմ հրամայողների բարոյական կողծավորությունը: Նրանք չեն կարողանում իրենց անմաքուր խղճից այլ կերպ պաշպանվել, քան նրանով, որ իրենց որպես  ավելի հին ավելի բարձր հրամանների կատարողների, տեղ են դնում (իրենց նախորդների, սահմանադրության, իրավունքի, օրենքի կամ նույնիսկ Աստծո), կամ հենց իրենք հոտային մտածելակերպից հոտային մաքսիմներն են փոխ առնում՝ իրենց, օրինակ, անվանելով «իրենց ժողովուրդի առաջին ծառաներ» կամ «համայնական բարօրության գործիքներ»: Մյուս կողմից՝  հոտային մարդն այսօր Եվրոպայում այնպիսի տեսք է ընդունում, իբր նա մարդու միակ թույլատրելի տեսակն է և որպես բուն մարդկային առաքինություններ փառաբանում է իր այն հատկությունները, որոնց շնորհիվ նա հլու, հարմարվող ու հոտին է օգտակար. ուրեմն՝ հասարակական ոգին, բարեհաճությունը, հարգալիցությունը, ջանասիրությունը, չափավորությունը, համեստությունը, ներողամտությունը, կարեկցանքը: Սակայն այն դեպքում, երնբ անհնար են համարում գլուխ պահել առանց առաջնորդների և առաջնորդող ոչխարների, այսօր անում են փորձ փորձի հետևից՝  հրամանատարներին փոխարինել հոտային խելոք մարդկանց համակցությամբ. այսպես են առաջ եկել, օրինակ, բոլոր ներկայացուցչական հաստատությունները: Թե ինչպիսի բարեգործություն, ինչպիսի ազատագրում է անտանել դարձած ճնշումից, հակառակ ամեն ինչի, որևէ անպայմանական հրամայողի հայտնությունը այդ հոտի  կենդանի եվրոպացիներ համար՝ դրա վերջին մեծ ապացույցն այնազդեցությունն է, որ Նապոլեոնի հայտնությունն ունեցավ.- Նապոլեոնի ազդեցության պատմությունը գրեթե ամենաբարձր երջանկության պատմությունն է, որին հասել է այս ողջ   հարյուրամյակն ի դեմս իր ամենաարժեքավոր մարդկանց և պահերի:         Ֆրիդրիխ Նիցշե «Բարուց և չարից անդին»

Լավագույն առաջարկ-Лучшее предложение

https://rutube.ru/video/e068de1646ecd76220efc9df8a8d5900/

Фильм: Лучшее предложение
Оригинал: La migliore offerta / The Best Offer
когда вышел: 2013

Жанр: триллер

Кто снимал: Джузеппе Торнаторе

Кто снимался: Джим Стёрджесс, Дональд Сазерленд, Джеффри Раш, Сильвия Хукс, Филип Джексон, Лия Кебеде, Дермот Краули, Кируна Стамелл, Майлз Ричардсон, Линн Суонсон

Где снимали: Италия
Сколько идет: 02:11:01

ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻ ՄԱՏՅԱՆ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹՅԱՆ

 cropped-d5b7d5bed5a5d5a4d5abd5a11.jpg

ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻ ՄԱՏՅԱՆ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹՅԱՆ
կարդում է՝ Նունե Ավետիսյանը ՆՈՒՆԵ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆՆ ավարտելով Երևավանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը, այնուհետև ուսումը շարունակում է հանրաճանաչ Օստանկինոյի ռեժիսորական կուրսերում:

Հովիվը-Գրիգոր Նարեկացի

download

Առաջին անգամ հայ իրականության մեջ նկարահանվել է Գրիգոր Նարեկացու մասին գեղարվեստական ֆիլմ` «Հովիվը» վերնագրով, որը ներկայացնում է դրվագներ Նարեկացու կյանքից, «Մատյան Ողբերգության» գրքից, ինչպես նաեւ` աղոթքներ, մենախոսություններ, անձնական հոգեւոր մտորումներ: Նարեկացու մասին կենսագրական քիչ տվյալներ են պահպանվել, այդ պատճառով ֆիլմի սյուժեն ստեղծվել է ժողովրդի մոտ պահպանված ավանդազրույցների հիման վրա:

Քաղաքական համակարգերի տիպաբանությունը ըստ վարչակարգերի

Image

Քաղաքական համակարգերի տիպաբանությունը ըստ վարչակարգերի

(տոտալիտար (ամբողջատիրական) քաղաքական համակարգ)

Քաղաքական ռեժիմ ասելիս հասկանում ենք քաղաքական համակարգի ֆունկցիոնալ կողմը: Իրավական սահմանմամբ այն կառավարման պաշտոնական ձևն ու օրինական մեթոդն է, իսկ սոցիոլոգիական` հասարակությունը ղեկավարելու հատուկ սոցիալական մեխանիզմ, միջոց: Սովորաբար տարանջատում են տոտալիտար, ավտորիտար և ժողովրդավարական ռեժիմներ:

Տոտալիտար (ամբողջատիրական) ռեժիմը (լատ.  totalitas – ամբողջականություն): Տոտալիտարիզմը բնութագրվում է որպես 20-րդ  դարի երևույթ: Տեսական հիմնավորումը տվել է Կ.Շմիտը 20-րդ դ. սկզբին:

Տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1933-ի Ջ.Ամենդոլայի և Պ.Հոբետիի կողմից, ովքեր փորձում էին դրանով ներկայցնել 1923-ին Իտալիայում հաստատված Մոսոլինիի ռեժիմը: Ի դեպ Մուսոլինին այս տերմինի տակ դրական բովանդակություն էր տեսնում:

Տոտալիտարիզմի համար ակույնքային աշխատություններ են.

  • Ֆ.Հայեկ «Ճանապարհ դեպի ստրկություն» 1944թ.
  • Հ.Արենդտ «Տոտալիտարիզմի աղբյուրները» 1951թ.
  • Կ.Ֆրիդրիխ և Զ.Բժեզինսկի «Տոտալիտար դիկտատուրա և ավտոկրատիա» 1956թ.
  • Ռ.Արոն «Դեմոկրատիա  և տոտալիտարիզմ» 1965թ.
  • Ի.Իլինի, Կ.Պոպերի և այլոց ներդրումը:

«Սառը պատերազմի» ժամանակահատվածում տոտալիտարիզմը գաղափարական պայքարի բաղադրատարր էր` պայքար տոտալիտարիզմի (Արևելքի) և դեմոկրատիայի (Արևմուտքի) միջև:

Տոտալիտարիզմի առկա է եղել ԽՍՀՄ-ում («ձախ» տոտոլիտարիզմ), ֆաշիստական Գերմանիայում («աջ» տոտալիտարիզմ), Կուբայում (Կաստրո), Հյուսիսային Կորեայում (Կիմ Իր Սեն), Չինաստանում (Մաո Ցզե Դուն), Իրաքում (Սադամ Հուսեյն), Իրան (Խոմեյենի) և այլն:

Բնորոշիչներն  են.

—        Մեկ կուսակցություն, որը մեծամասամբ ղեկավարվում է մեկ մարդու («հարիզմատիկ լիդեր», «բռնապետ», «ժողովրդի հայր») կողմից,

—        Միակ գաղափարախոսություն, որն ունի բացարձակ պաշտոնական կարգավիճակ, որը սովորաբար սոցիալիստական (էգալիտար) է,

—        Սեփական ազգի (ռասայի, դասակարգի) առաջնայնության հիմնավորում,

—        «նոր մարդու» և «իդեալական ապագայի» կերտման միտում, ինչը իրենից միֆ է ներկայացնում,

—        Կոլեկտիվիստական ոգի, մարդը իրեն իդենտիֆիկացնում է պետության հետ, դառնում է հսկայական մեխանիզմի մի տարրը, իդիվիդուալիզմի ոչ մի դրսևորում չի հանդուրժվում,

—        Թշնամու կերպարի ստեղծում (և՛ ներքին, և՛ արտաքին)

—        Միտված է քաղաքացիական հասարակության թուլացմանը, քաղաքական մշակույթին փոխարինում է հասարակության մոբիլացումը, քաղաքականացումը,

—        ԶԼՄ-ների ամբողջական վերահսկողություն, պրոպագանդա

—        Գաղտնի ոստիկանության, քաղաքական հետախուզման, ահաբեկման համակարգ, մատնողականություն,

—        «Զանգվածների սուվերենիտետի» պսևդոժողովրդավարական լեգիտիմություն, ֆորմալ ընտրություններ

—        Տնտեսության ամբողջական վերահսկում, սեփականության պետական միակ ձևով, պլանավորում,

—        Ողջ հասարակության կյանքի կանոնակարգում և ունիֆիկացում, վերջնական նպատակը դասակարգերը վերացնելու մեջ է,

—        Հակված է տարածքային էքսպանսիայի:

Տոտալիտարիզմը առաջանում է ճգնաժամային իրավիճակներում, երբ առկա է չբավարարվածություն մի զանգված (մարգինալ խմբեր), որը դառնում է նրա սոցիալական բազան:

Չնայած ցուցադրվող կայունությանը` բավականին անկայուն է, հատկապես առաջնորդներին փոխարինելու ժամանակ:

Պետությունը ստանձնում է ավելի ու ավելի շատ պարտականություների կատարում, կարգավորում է մարդու կյնաքի բոլոր կողմերը, գործում է փակ համակարգային մոտեցմամբ, իսկ դա անբնական վիճակ է: Ուստի տոտալիտար ռեժիմերը ժամանակի ընթացքում կա՛մ փլուզվում են, կա՛մ էլ աստիճանաբար ազատականացվում, հատկապես տնտեսական զարգացման պայմաններից ելնելով:

Քաղաքական համակարգերի տիպաբանությունը ըստ վարչակարգերի

(ավտորիտար (ինքնակալական) քաղաքական համակարգ)

Ավտորիտարիզմը (լատ. auctoritas – իշխանություն, ազդեցություն) աշխարհում  առավել շատ տարածված քաղաքական ռեժիմն է: Ավտորիտար ռեժիների շարքին կարելի է դասել Արևելյան բռնապետությունները, տիրանիաները, օլիգարիխիաները, Հռոմեական դիկտատուրաները, միջնադարյան ավատատիրական եվրոպական երկրները, նոր ժամանակների բացարձակ միապետությունները, Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերևի ժամանակաշրջանի եվրոպական մի շարք երկրները, այսօր Ասիայի, Աֆրիկայի, Արևելքի պետությունների մեծամասնությունը: Ըստ Հանդիգտոնի առկա շուրջ 190 երկրներից 140-ը ավտորիտար են:

Այն միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում տոտալիտար և դեմոկրատական ռեժիմների միջև, այսինքն կրում են երկու ռեժիմների բնորոշ գծերից էլ: Այն բազմադեմ է:

Շատ մտածողներ ավտորիտարիզմին դրական գնահատական են տալիս:

Բնորոշիչներն  են.

—        Այս ռեժիմին բնորոշ է կառավարման կոշտ միջոցները:

—        Քաղաքականությունը ռեժիմի բացարձակ մենաշնորհ է,

—        Իշխանության նկատմամբ վերահսկողություն չկա,

—        Կրում է ուժային ողջ պոտենցիալը և անհրաժեշտության դեպքում կիրառում է հակառակորդների դեմ:

—        Ավտոկրատիզմ (ինքնակալություն), այսինքն իշխանությունը կրում է փոքր խումբը (կամ մեկը): երբեմն պետության բլուխը կարող է զուռտ նոմինալ ֆիգուր լինել,

—        Էլիտայի համալրումը կատարվում է կոոպտացիայի և ժառանգության սկզբունքով,

—        Պլյուրալիզմի սահմանափակություն, որոշ դեպքերում կարող են թույլատրվել կուսակցությունների, շահերի խմբերի, ընդդիմության առկայություն` իշխանության վերահսկողության ներքո,

—        Հստակ սահմանաված գաղափարախոսություն (ապագայի ծրագիր) չկա,

—        Այն մտքի տարածում, թե իբր հասարակությունը պատրաստ չէ անցնելու քաղաքացիական հասարակության վիճակի:

—        Մոբիլացվածության բացակայություն, ուստի և ցածր մասնակցություն,

—        Իշխանությունը չի ձգտում վերահսկել հասարակության բոլոր բնագավառները,

—        Տնտեսության վրա վերահսկողություն չկա, գործում է մասամբ ազատ շուկան.

—        Դաստիարակում է կարգուկանոնի կուլտուրա և հարգանք օրենքների նկատմամբ,

Ավտորիտար ռեժիմի ժամանակ հնարավոր է նաև բարեփոխումների և զարգացումների անցկացում:

Խ.Լինցը առաջարկում է ավտորիտար ռեժիմների տիպաբանություն.

  1. Զինվորական-բյուրոկրտական ռեժիմ. գործում է ռազմական դիկտատուրա (հունտա), միավորված գաղափարախոսություն չկա, էլիտան փակ է, քաղաքական պաշտոնները բաշխվում են ըստ զինվորական հիերխիայի դասավորության: Հաստատվում է թույլ զարգացած երկրներում, ուր փորձ է արվում ներդնել լիբերալ-դեմոկրատական կարգեր, սակայն  չի հաջողվում:
  2. Կորպորատիվ ավտորիտարիզմ. հաստատվում է բավական զարգացած տնտեսական և սոցիալական պլյուրալիստական երկրներում: Այն փոխարինում է չափազանց գաղափարայնացված, մոբիլացված, միակուսակցական կարգին: Ինչպես օրինակ` Պորտուգալիայում (1932-68թթ. Սալազար), Իսպանիայում (Ֆրանկո), Մեքսիկայում (Կարդենաս):
  3. Նախատոտալիտար ավտորիտարիզմ. տեղ է գտնում դեմոկրատիայի տոտալիտարիզմի անցման ժամանակ: Անցումը միանգամից չի լինում. բարդ տոտալիտար կառույցներ կարճ ժամանակահատվածում չեն կարող ստեղծվել: Առկա էր ֆաշիստական երկրներում:
  4. Հետագաղութային ավտորիտար. ազատություն ստացած գաղութներում է առկա, ուր  տնտեսական ցածր մակարադակ է, իւսկ «ազատությունը» հարաբերական է, քանի որ մեծ է կախումը նախկին մետրոպոլիայից: Այստեղ արդիական են ազգայնական լոզունգները և ազգայնական լիդերները: Վերջնական արդյունքում կերտվում է մեկ կուսակցություն, իսկ մասնակցությունը բավական ցածր է:
  5. Ռասայական/էթնիկական դեմոկրատիա. քաղաքական գործընթացները դեմոկրատական են, սակայն դա բնութագրական է ինչ-որ փոքրամասնության: Այստեղ մեծ նշանակություն է տրվում ուտոպիստական գաղափարներին, ինչպես ՀԱՀ-ում ապարտեիդին: Հասարակությունը սովորաբար բևեռացվում է:

 

Քաղաքական համակարգերի տիպաբանությունը ըստ վարչակարգերի

(ժողովրդավարական քաղաքական համակարգ)

Դեմոկրատիան (demos + cratos = ժողովրդաիշխանություն) ժամանակակից աշխարհում առավել շատ ուսումնասիրվող բնագավառներից է:

Ըստ Հանդիգտոնի աշխարհի բնակչության 19 %-ն են միայն ժողովրդավարական: Սակայն որպես իդեալ գրեթե բոլոր երկրներն են ձգտում դրան:

Ժողովրդավարությունը զարգացման 4 փուլ է անցել.

1. Հին Հունական մոդել. ուր առկա էր ուղղակի  ժողովրդավարություն որոշակի ցենզի հիմքով: Պոլսում որպես գերնպատակ պետք է ապահովվեր ազատություն, հավասրաություն և երջանկություն:

2. Հանրապետական կառավարման մոդելը. բնորոշ է Հին Հռոմին, ուր առկա էր իշխանությունների տարանջատում` 2 կոնսուլներ, սենատ, տրիբուն:

3. Ներկայացուցչությաւն սկզբունքը. Նոր ժամանակների այն լրացվում է պետություն, քաղաքացիական հասարակություն, հասարակական դաշինք, սուվերենիտետ, սահմանադրություն հասկացություններով:   Այս շրջանում կարևոր դեր խաղացին Պանծալի հեղափոխությունը (1688), Բուրժուական հեղափոխությունները, Իրավունքների բիլը, ԱՄՆ անկախության հռչակագիրը, սահմանադրությունը, որում իրավականորեն ամրագրվեցին մարդու «բնական իրավունքները»:  ԱՄՆ-ում դեմոկրատիան նույնացվում էր հանրապետության հետ:

4. Քաղաքական հավասարություններ:

Այժմ առկա են ժողովրդավարության շուրջ 550 սահմանումներ:

Ժողովրդավարության մինիմալիստական կոնցեպցիան պատկանում է Յ.Շումպետերին. Նա այն սահմանում է` որպես քաղաքական որոշումների ձեռբերման ձև, որի դեպքում անհատները հասնում են իշխանության` մրցակցելով ժողովրդի ձայների համար:

1990-ին Կարլը և Շմիտերը փորձեցին լրացնել այս կոնցեպցիան: Ժողովրդավարությունը բնութագրեցին որպես կառավարման ձև, երբ իշխանությունը պատասխանատու է քաղաքացիների առաջ իր գործողություների համար, իսկ քաղաքացիները իրականացնում են իրենց շահերը իրենց կողմից ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով` վերջիններից մրցակցության և համագործակցության պայմաններով:

Այժմ պրակտիկ դեմոկրատիան նույնացվում է պոլիարխիայի հետ: Այդ մոտեցման հիմնադիր Ռ.Դալը առանձնացնում է պոլիարխիայի 7 կետեր.

  1. Ընտրովի պաշտոնյաններ, որոնք նկատմամբ առկա է վերահսկողում,
  2. Ազատ և արդար ընտրություններ,
  3. Համընդհանուր ընտրություններ,
  4. Ընտրովի պաշտոններին հավակնելու իրավունքներ,
  5. Խոսքի ազատություն,
  6. Այլընտրանքային ինֆորմացիայի հնարավորություն,
  7. Ազատ կազմակերպություններ և միավորումներ կազմելու իրավունք:

Կարլը և Շմիտերը այս կետերին ավելացնումն են.

—        Ընտրված պաշտոնյանները պետք է իրենց սահմանադրական լիազորությունները կատարելու իրավունք ունենան.

—        Պետությունը պետք է լինի ինքնիշխան, գործի այլ պետություններից անկախ:

Դեմոկրատիայի համար բնութագրական է.

1. լիբերալ գաղափարախոսական հիմքերը (անհատների ազատություններ և իրավունքներ),

2. մեծամասնության իշխանությունը և փոքրամասնության իրավունքների պաշտպանությունը,

3. իշխանության լեգիտիմությունը,

4. Օրենքի գերակայությունը, սահմանադրականությունը

5. Իշխանության 3 թևերի տարանջատվածությունը:

6. Քաղաքական մշակույթի որոշակի աստիճանի առկայություն:

Շատ մտածողներ խոսել են նաև դեմոկրատիայի բացասական կողմերի մասին` սկսած Արիստոտելից մինչև մեր օրերը:

Ժամանակակից ժողովրդավարությունների բազում տարատեսակներ են առանձնացվում.

  • Դասական լիբերալ (ներկայացուցչական) դեմոկրատիա (Մեդիսոն)
  • Պաշտպանական դեմոկրատիա (Բենտամ, Միլ) — միտված է պաշտպանելու քաղաքացիներին, հավասարության սկզբունքը:
  • Զարգացող դեմոկրատիա. (Ռուսո) — ազատ, ինֆորմացված քաղաքացիների ինքնազարգացում,
  • Մարքսիստական դեմոկրատիա – ամբողջական տնտեսական և քաղաքական հավասարություն,
  • Մասնակցային դեմոկրատիա – քաղաքացիների ակտիվ մասնակցություն (հանրաքվեներ, նախաձեռնումներ և հետ կանչում):
  • Էլիտար կոնցեպցիա (Շումպետեր` մրցակցային լիդերների տեսություն) – հասարակությունը քաղաքականությամբ հետաքրքրված չէ:
  • Պլյուրալիստական կոնցեպցիա – առանցքային է շահերի խմբերի ակտիվ գործունեությունը:
  • Պոլիարխիա:

Մեկ այն դասակարգմամբ առանձնացվում է.

  • Լիբերալ դեմոկրատիա,
  • Դելեգատիվ կամ հիբրիդային  դեմոկրատիա (Օ’Դոննել),
  • Կոնսոլիդացված դեմոկրատիա,
  • Էլեկտորալ դեմոկրատիա,
  • Առաջավոր դեմոկրատիա:

Դեմոկրատիայի անցման առումով Հանդիգտոնը առանձնացում է «3 ալիքներ»

1-ինը` 1828-1926թթ. – անցում երկրների սեփական կամքով,

2-րդ` 1943-62թթ. —  «քայլող երկրներ»

3-րդ` 1975-ից — «վազող երկրներ»: