Ինչ է ասել փիլիսոփա

nako

 

Ինչ է ասել փիլիսոփա՝ սա դժվար է սովորել այն պատճառով, որ սովորելու բան չէ. դա պետք է «իմանալ» փորձից ելնելով,- կամ պետք է դա չիմանալու հպարտությունն ունենալ: Բայց որ այսօրվա օրով ողջ աշխարհը խոսում է բաներից, որոնց առնչությամբ ոչ մի փորձ չի կարող ունենալ, ամենաշատը  ու վատարագույնս փիլիսոփաների և փիլիսոփայական վիճակների վրա է անդրադառնում.- քչերը գիտեն նրանց, իրավունք ունեն իմանալ նրանց, և բոլոր հանրամատչելի կարծիքները նրանց մասին կեղծ են: Այսպես, օրինակ, հանդուգն, սանձարձակ հանճարեղության, որը presto է և դիալեկտիկական խստության ու անհրաժեշտության, որը ոչ մի կեղծ քայլ չի անում, իսկական փիլիսոփայական համատեղությունը  մտածողների ու գիտնականների մեծամասնությանը սեփական փորձով անհայտ է և դրա համար էլ անհավանական, երբ այդ մասին նրանց հետ խոսում ես: Նրանք յուրաքանչյուր անհրաժեշտություն պատկերացնում են որպես պահանջ, որպես տանջալի «պետք է հետևեմ» և «ստիպված եմ», և մտածողությունն ինքը նրանց կողմից համարվում է որպես  ինչ-որ դանդաղ, դանադաղաշարժ  բան, գրեթե տաժանելի գործ ու բավականին հաճախ «ազնիվ մարդկանց քրթինքին արժանի» գործ և ամենևին էլ ո՜չ ինչ-որ թեթև, աստվածային և պարին, չարաճճիությանը մոտ ու հանգիստ մի բան: «Մտածել» և գործին «լուրջ վերաբերվել», «դժվարությամբ հասկանալ»՝  նրանց մեջ սրանք կապված են միմյանց, միայն այդպես էլ նրանք դա «վերապրել» են: -Արվեստագետներն այստեղ արդեն ավելի նուրբ հոտառություն ունեն. նրանք չափազանց լավ գիտեն, որ իրենց ազատության, նրբության, լիակատար իշխանության, ստեղծագործական կառուցման, տնօրինման, կերտման  զգացողությունն իր բարձրակետին է հասնում հենց այն ժամանակ, երբ իրենք ոչինչ այլևս «կամայական» չեն անում, այլ ամեն ինչ՝ անհրաժեշտաբար, — կարճ՝ որ անհրաժեշտությունն ու «կամքի ազատությունն» այդ ժամանակ է նրանց մոտ մեկ:  Վերջապես, գոյություն ունի հոգեկան վիճակների մի աստիճանակարգ, որին համապատասխանում է խնդիրների աստիճանակարգը. և բարձրագույն խնդիրներն անողոք ետ են վանում յուրաքանչյուրին, ով հանդգնում է նրանց մոտենալ՝ առանց նրանց լուծման համար իր հոգեղենության բարձրությամբ ու հզորությամբ նախանշված լինելու: Ի՞նչ օգուտ, երբ ճարպիկ ամենագետները կամ անճարպիկ քաջարի մեխանիկներն ու էմպիրիկները, ինչպես այսօր հաճախ է լինում, իրենց պլեյբեյական պատվախնդրությամբ մոտենում են դրանց և ասես թե խծկվում այդ «սրբություն սրբոց»: Սակայն նման գորգերը կոպիտ ոտքերը երբեք չպետք է կողեն. Դրա համար իրերի նախասկզբնական օրենքով է արդեն հոգ տարված. այդ պնդերեսների  համար դռները փակ են մնում, թեքուզ նրանք գլուխները խփեն դրանց  ու ցրիվ տան: Յուրաքանչյուր  բարձրագույն աշխարհի համար պետք է ծնված լինեն. ավելի պարզ ասած՝ դրա համար պետք է բուծանված լինել. փիլիսոփայական իրավունք, -եթե «փիլիսոփայություն» բառն վերցնենք իր ամենալայն իմաստով, — կարելի է ունենալ միայն շնորհիվ իր սերման. Նախնիները, «արյունը» վճռական են նաև այստեղ: Բազմաթիվ սերունդներ պետք է նախնական աշխատանք թափած լինեն փիլիսոփայի առաջացման համար. նրա յուրաքանչյուր առաքինություն պետք է  առանձին վաստակված, մշակված, սերնդե-սերունդ փոխանցված, նրանով մարմնավորված լինին, և՝ ոչ միայն նրա մտքերի հանդուգն, թեթև, քնքուշ հոսքն ու ընթացքը, այլ նախ և առաջ վիթխարի պատասխանատվությունների պատրաստակամությունը, տիրական հայացքի և ներքև նայելու վսեմությունը, ամբոխից, նրա պարտականություններից ու առաքինություններից իր պոկվածության զգացումը, սիրալիր պահպանումն ու պաշպանությունը նրա, ինչը չեն հասկանում ու զրպարտում են, — լինի Աստված, լինի սատանա, առ մեծ արդարություն հաճույքն ու վարժությունը, հրամայելու արվեստը, կամքի լայնությունը, հանգիստ աչքը, որը հազվադեպ է զարմանում, հազվադեպ է երկինք հառվում, հազվադեպ է սիրում…

Ֆրիդրիխ Նիցշե  «Բարուց և չարից անդին»

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s